Δευτέρα 11 Ιανουαρίου 2010
Πέμπτη 7 Ιανουαρίου 2010
Από τον Ερωτόκριτο
του Βιτσέντζου Κορνάρου
.........................................................................
Τα μάτια δεν καλοθωρού στο μάκρεμα του τόπου,
μα πλια μακρά και πλια καλά θωρεί η καρδιά τ’ αθρώπου·
εκείνη βλέπει στα μακρά και στα κοντά γνωρίζει
και σ’ ένα τόπο βρίσκεται κ’ εισέ πολλούς γυρίζει.
Τα μάτια, να ’ναι κι ανοιχτά, τη νύκτα δε θωρούσι·
νύκτα και μέρα της καρδιάς τα μάτια συντηρούσι.
Χίλια μάτιά ’χει ο λογισμός, μερόνυχτα βιγλίζου·
χίλια η καρδιά και πλιότερα κι ουδεποτέ σφαλίζου
.......................................................................
Άφις τσι μήνες να διαβού, το χρόνο να περάσει,
τ’ άγρια θεριά μερώνουσι με τον καιρό στα δάση·
με τον καιρό τα δύσκολα και τα βαρά αλαφραίνου,
οι ανάγκες, πάθη κι αρρωστιές γιατρεύγουνται και γιαίνου·
με τον καιρό οι ανεμικές κ’ οι ταραχές σκολάζου
και τα ζεστά κρυαίνουσι, τα μαργωμένα βράζου·
με τον καιρόν οι συννεφιές παύγουσι κ’ οι αντάρες
κ’ ευκές μεγάλες γίνουνται με τον καιρό οι κατάρες.
........................................................................
.........................................................................
Τα μάτια δεν καλοθωρού στο μάκρεμα του τόπου,
μα πλια μακρά και πλια καλά θωρεί η καρδιά τ’ αθρώπου·
εκείνη βλέπει στα μακρά και στα κοντά γνωρίζει
και σ’ ένα τόπο βρίσκεται κ’ εισέ πολλούς γυρίζει.
Τα μάτια, να ’ναι κι ανοιχτά, τη νύκτα δε θωρούσι·
νύκτα και μέρα της καρδιάς τα μάτια συντηρούσι.
Χίλια μάτιά ’χει ο λογισμός, μερόνυχτα βιγλίζου·
χίλια η καρδιά και πλιότερα κι ουδεποτέ σφαλίζου
.......................................................................
Άφις τσι μήνες να διαβού, το χρόνο να περάσει,
τ’ άγρια θεριά μερώνουσι με τον καιρό στα δάση·
με τον καιρό τα δύσκολα και τα βαρά αλαφραίνου,
οι ανάγκες, πάθη κι αρρωστιές γιατρεύγουνται και γιαίνου·
με τον καιρό οι ανεμικές κ’ οι ταραχές σκολάζου
και τα ζεστά κρυαίνουσι, τα μαργωμένα βράζου·
με τον καιρόν οι συννεφιές παύγουσι κ’ οι αντάρες
κ’ ευκές μεγάλες γίνουνται με τον καιρό οι κατάρες.
........................................................................
Πέμπτη 31 Δεκεμβρίου 2009
Μελέτη του χρόνου
Γιάννης Ρίτσος
I
Ο χρόνος και τα χρώματά του στα τζάμια τής πόλης.
Τα βράδια το σφύριγμα τού τραίνου παίρνει τον τόνο τού ανέκλητου.
Τα φυλάκια κρυώνουν δίπλα στη σιδηροδρομική γραμμή.
Βρέχει πολλές μέρες συνέχεια σε τούτη τη χώρα,
τ' αστέρια μουσκεμένα στη θέση τους
σαν καρφιά σκουριασμένα -αν κάνεις να τ' αγγίξεις
θα ξεκολλήσουν- θα πέσει λίγη σκόνη και λίγος σουβάς,
δεν μπορείς να κρεμάσεις επάνω τους ένα παλιό κάδρο
ούτε τ' αδιάβροχό σου και το καπέλο σου.
II
Κάθεσαι και περιμένεις στο σταθμό,
ανάμεσα στις ροχάλες τής βροχής και στη γκρίνια των δέντρων.
Ένα σκυλί μυρίζει το χώμα, -δε γαβγίζει.
Ένα ζευγάρι σταματάει για λίγο μπρος στα κάγκελα
-μπορεί να βγει ένα πράσινο φύλλο.
Μια λέξη φεύγει στον υγρόν αέρα,
έχει το θόρυβο μιας ομπρέλας που κλείνει.
-«Δε θα ξανάρθω», έλεγε, «δεν θα ξανάρθω».
Βλογιοκομμένα τζάμια στο δρόμο,
στον προβολέα σπιθίζουν οι σταγόνες τους.
Τι κάθεσαι λοιπόν να περιμένεις;
Κι αν έρθει η αλλαγή δε θάρθει από κει.
III
Ο ήλιος θα σε βοηθήσει βέβαια -είπε-
ο ήλιος σ' αυτό τον τόπο κάθε πρωί βάζει ένα χέρι
να λευτερώσουμε το χώρο απ' τις τσουκνίδες
απ' τα παλιά σιδερικά και τα' άχρηστα βαγόνια -
Γιατί δεν μπορεί πάντα να προφασιζόμαστε τον άνεμο ή τις δυσκολίες
κι όλο ν' αφήνουμε έτσι τα σπασμένα γυαλικά στο πάτωμα,
να περιορίζουμε το βήμα σε μικρότερο χώρο,
και τάχα να φαρδαίνει ο άλλος χώρος
-ποιος χώρος; -προς τα πάνου, προς τα κάτου, προς τα μέσα τάχα;
Βγάλε τα χέρια σου απ' τις τσέπες -είπε.
Χτύπησε τη γροθιά του στο τραπέζι.
Το γύψινο αγαλμάτιο έπεσε στο πάτωμα. Έσπασε.
Μπορεί να κολλήσει μ' αλευρόκολλα -είπε.
Κανείς δεν έσκυψε να το μαζέψει.
Μήτε κανείς το κοίταξε. Μονάχα αναρωτιόμαστε:
το γόνατο του θα κρατούσε ακόμη εκείνη την ωραία κλίση του;
Όμως κανένας μας δε μίλησε. Είχε δίκαιο.
Τελειώνει και η χρονιά Ρίτσου. Καλή Πρωτοχρονιά. Καλύτερη Χρονιά
I
Ο χρόνος και τα χρώματά του στα τζάμια τής πόλης.
Τα βράδια το σφύριγμα τού τραίνου παίρνει τον τόνο τού ανέκλητου.
Τα φυλάκια κρυώνουν δίπλα στη σιδηροδρομική γραμμή.
Βρέχει πολλές μέρες συνέχεια σε τούτη τη χώρα,
τ' αστέρια μουσκεμένα στη θέση τους
σαν καρφιά σκουριασμένα -αν κάνεις να τ' αγγίξεις
θα ξεκολλήσουν- θα πέσει λίγη σκόνη και λίγος σουβάς,
δεν μπορείς να κρεμάσεις επάνω τους ένα παλιό κάδρο
ούτε τ' αδιάβροχό σου και το καπέλο σου.
II
Κάθεσαι και περιμένεις στο σταθμό,
ανάμεσα στις ροχάλες τής βροχής και στη γκρίνια των δέντρων.
Ένα σκυλί μυρίζει το χώμα, -δε γαβγίζει.
Ένα ζευγάρι σταματάει για λίγο μπρος στα κάγκελα
-μπορεί να βγει ένα πράσινο φύλλο.
Μια λέξη φεύγει στον υγρόν αέρα,
έχει το θόρυβο μιας ομπρέλας που κλείνει.
-«Δε θα ξανάρθω», έλεγε, «δεν θα ξανάρθω».
Βλογιοκομμένα τζάμια στο δρόμο,
στον προβολέα σπιθίζουν οι σταγόνες τους.
Τι κάθεσαι λοιπόν να περιμένεις;
Κι αν έρθει η αλλαγή δε θάρθει από κει.
III
Ο ήλιος θα σε βοηθήσει βέβαια -είπε-
ο ήλιος σ' αυτό τον τόπο κάθε πρωί βάζει ένα χέρι
να λευτερώσουμε το χώρο απ' τις τσουκνίδες
απ' τα παλιά σιδερικά και τα' άχρηστα βαγόνια -
Γιατί δεν μπορεί πάντα να προφασιζόμαστε τον άνεμο ή τις δυσκολίες
κι όλο ν' αφήνουμε έτσι τα σπασμένα γυαλικά στο πάτωμα,
να περιορίζουμε το βήμα σε μικρότερο χώρο,
και τάχα να φαρδαίνει ο άλλος χώρος
-ποιος χώρος; -προς τα πάνου, προς τα κάτου, προς τα μέσα τάχα;
Βγάλε τα χέρια σου απ' τις τσέπες -είπε.
Χτύπησε τη γροθιά του στο τραπέζι.
Το γύψινο αγαλμάτιο έπεσε στο πάτωμα. Έσπασε.
Μπορεί να κολλήσει μ' αλευρόκολλα -είπε.
Κανείς δεν έσκυψε να το μαζέψει.
Μήτε κανείς το κοίταξε. Μονάχα αναρωτιόμαστε:
το γόνατο του θα κρατούσε ακόμη εκείνη την ωραία κλίση του;
Όμως κανένας μας δε μίλησε. Είχε δίκαιο.
Τελειώνει και η χρονιά Ρίτσου. Καλή Πρωτοχρονιά. Καλύτερη Χρονιά
Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 2009
Αγέννητοι
της Αιμιλίας Παπαβασιλείου
Κι όμως το τελευταίο δάκρυ μου
δε θα το φυλάξω για τους φίλους που έφυγαν
ούτε για τα παιδιά που τα θερίζει η πείνα
και η απορία.
Ούτε για τους αυτόχειρες
κι αυτούς που ξέρουν πότε θα ‘ρθει
η αμετάκλητη στιγμή.
Αλλά γι’ αυτούς
που ζωντανοί μα αγέννητοι
δε συναντήθηκαν ποτέ με τη ζωή.
Αφιερώνω το ποίημα της φίλης μου Έμμης στη μνήμη της Άννας Σολωμού, της φίλης μου και αγωνίστριας, που έζησε ζωή με δυσκολίες και βάσανα στις φυλακές, στις εξορίες και στους ξένους τόπους, μα που αγάπησε τη ζωή και τους ανθρώπους. Η Άννα έφυγε τον περασμένο Αύγουστο στα ογδόντα της.
Κι όμως το τελευταίο δάκρυ μου
δε θα το φυλάξω για τους φίλους που έφυγαν
ούτε για τα παιδιά που τα θερίζει η πείνα
και η απορία.
Ούτε για τους αυτόχειρες
κι αυτούς που ξέρουν πότε θα ‘ρθει
η αμετάκλητη στιγμή.
Αλλά γι’ αυτούς
που ζωντανοί μα αγέννητοι
δε συναντήθηκαν ποτέ με τη ζωή.
Αφιερώνω το ποίημα της φίλης μου Έμμης στη μνήμη της Άννας Σολωμού, της φίλης μου και αγωνίστριας, που έζησε ζωή με δυσκολίες και βάσανα στις φυλακές, στις εξορίες και στους ξένους τόπους, μα που αγάπησε τη ζωή και τους ανθρώπους. Η Άννα έφυγε τον περασμένο Αύγουστο στα ογδόντα της.
Ετικέτες
Εις μνήμην,
Παπαβασιλείου Αιμιλία,
ποίηση,
Σολωμού Άννα
Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2009
Φυσάει
του Τάσου Λειβαδίτη
"Λοιπόν τι κάνουμε εδώ
και πότε θαλλάξει ο κόσμος
όμως απόψε βιάζομαι να παραμερίσω όλη τη λησμονιά
και στη θέση της νακουμπήσω μια μικρή ανεμώνη
α ωραίο νασαι μοναχός
νασαστε δυό, ναμαστε όλοι"
Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2009
Λήθη
του Λορέντζου Μαβίλη
Kαλότυχοι οι νεκροί, που λησμονάνε
Tην πίκρια της ζωής. Όντας βυθήση
O ήλιος και το σούρουπο ακλουθήση,
Mην τους κλαις, ο καϋμός σου όσος και νάναι!
Tέτοιαν ώρα οι ψυχές διψούν και πάνε
'Σ της Λησμονιάς την κρουσταλλένια βρύση·
Mα βούρκος το νεράκι θα μαυρίση,
A στάξη γι' αυτές δάκρυ, όθε αγαπάνε.
Kι' αν πιουν θολό νερό, ξαναθυμούνται,
Διαβαίνοντας λειβάδι' απ' ασφονδήλι,
Πόνους παλιούς, που μέσα τους κοιμούνται.
A δε μπορής παρά να κλαις το δείλι,
Tους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν·
Θέλουν ― μα δε βολεί να λησμονήσουν.
(Για το Γιώργο που αγαπούσε την ποίηση και που έφυγε χθές βράδυ ξαφνικά....)
Kαλότυχοι οι νεκροί, που λησμονάνε
Tην πίκρια της ζωής. Όντας βυθήση
O ήλιος και το σούρουπο ακλουθήση,
Mην τους κλαις, ο καϋμός σου όσος και νάναι!
Tέτοιαν ώρα οι ψυχές διψούν και πάνε
'Σ της Λησμονιάς την κρουσταλλένια βρύση·
Mα βούρκος το νεράκι θα μαυρίση,
A στάξη γι' αυτές δάκρυ, όθε αγαπάνε.
Kι' αν πιουν θολό νερό, ξαναθυμούνται,
Διαβαίνοντας λειβάδι' απ' ασφονδήλι,
Πόνους παλιούς, που μέσα τους κοιμούνται.
A δε μπορής παρά να κλαις το δείλι,
Tους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν·
Θέλουν ― μα δε βολεί να λησμονήσουν.
(Για το Γιώργο που αγαπούσε την ποίηση και που έφυγε χθές βράδυ ξαφνικά....)
Ετικέτες
Λορέντζος Μαβίλης,
μνήμες,
ποίηση
Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2009
Ο φύλακας των βιβλίων
Ο φύλακας των βιβλίων
ποίημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες *
«Εδώ είν' οι κήποι, οι ναοί και η αιτία που υπάρχουν οι ναοί
η μουσική που πρέπει, τα λόγια τα σωστά,
τα εξηντατέσσερα εξάγραμμα,
τελετουργίες - η μοναδική σοφία
που το Στερέωμα παραχωρεί στους ανθρώπους,
η εξουσία εκείνου του αυτοκράτορα
που αντανακλούσε τη γαλήνη του στον κόσμο - τον
καθρέπτη του,
έτσι που να καρπίσουν τα χωράφια
και να μην ξεχειλίσουν τα ποτάμια από τις όχθες τους,
ο πληγωμένος μονόκερος, που ξαναγύρισε για να σημάνει
το τέλος,
οι μυστικοί αιώνιοι νόμοι,
η αρμονία του κόσμου.
Όλα αυτά ή η ανάμνηση τους, βρίσκονται εδώ
Μες στα βιβλία που φυλάω σ' αυτόν τον πύργο.
Με λένε Χσιάγκ. Φυλάω τα βιβλία,
Που ίσως είναι και τα τελευταία,
Γιατί ούτε για την Αυτοκρατορία ξέρουμε πια τίποτα
Ούτε και για τον Γιό του Ουρανού.
Εδώ είναι, στα ράφια ψηλά,
την ίδια ώρα μακρινά και κοντινά,
κρυφά και φανερά, όπως τα άστρα.
Εδώ είναι οι κήποι, οι ναοί.»
* Borges, Jorge Luis, Ο φύλακας των βιβλίων. Στο: Περί Βιβλιοθηκών, Αθήνα, Εκδ. Αγρα, 1993
(μετφρ. Δημ. Καλοκύρη)
ποίημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες *
«Εδώ είν' οι κήποι, οι ναοί και η αιτία που υπάρχουν οι ναοί
η μουσική που πρέπει, τα λόγια τα σωστά,
τα εξηντατέσσερα εξάγραμμα,
τελετουργίες - η μοναδική σοφία
που το Στερέωμα παραχωρεί στους ανθρώπους,
η εξουσία εκείνου του αυτοκράτορα
που αντανακλούσε τη γαλήνη του στον κόσμο - τον
καθρέπτη του,
έτσι που να καρπίσουν τα χωράφια
και να μην ξεχειλίσουν τα ποτάμια από τις όχθες τους,
ο πληγωμένος μονόκερος, που ξαναγύρισε για να σημάνει
το τέλος,
οι μυστικοί αιώνιοι νόμοι,
η αρμονία του κόσμου.
Όλα αυτά ή η ανάμνηση τους, βρίσκονται εδώ
Μες στα βιβλία που φυλάω σ' αυτόν τον πύργο.
Με λένε Χσιάγκ. Φυλάω τα βιβλία,
Που ίσως είναι και τα τελευταία,
Γιατί ούτε για την Αυτοκρατορία ξέρουμε πια τίποτα
Ούτε και για τον Γιό του Ουρανού.
Εδώ είναι, στα ράφια ψηλά,
την ίδια ώρα μακρινά και κοντινά,
κρυφά και φανερά, όπως τα άστρα.
Εδώ είναι οι κήποι, οι ναοί.»
* Borges, Jorge Luis, Ο φύλακας των βιβλίων. Στο: Περί Βιβλιοθηκών, Αθήνα, Εκδ. Αγρα, 1993
(μετφρ. Δημ. Καλοκύρη)
Ετικέτες
βιβλιοθήκες,
Μπόρχες Χόρχε Λουίς,
ποίηση
Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2009
Χρήση Πληροφοριακών Συστημάτων βιβλιοθηκών για αναζήτηση υλικού
Διευθύνσεις για την αναζήτηση πληροφοριών στο Διαδίκτυο (ενδεικτικός κατάλογος)
Μηχανή αναζήτησης ελληνικών ψηφιακών βιβλιοθηκών http://openarchives.gr/
Ανοικτή πρόσβαση για όλους http://www.openaccess.gr/
Συλλογικός Κατάλογος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Ιδρυμάτων http://www.unioncatalog.gr/
Ζέφυρος http://zephyr.lib.uoc.gr/
Αργώ (ΕΚΤ) http://argo.ekt.gr/
Εθνική Βιβλιοθήκη http://www.nlg.gr/
Πολιτιστικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας http://www.potheg.gr/
Θησαυρός Ελληνικών Επιστημονικών Όρων http://thesaurus.lib.ntua.gr:8081/WebTMS/
Ευρωπαϊκή Βιβλιοθήκη http://theeuropeanlibrary.org/
Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη http://www.europeana.eu/portal/
Google Scholar http://scholar.google.gr/
School libraries-net http://www.school-libraries.net/
Australian School Librarians Association http://www.asla.org.au/
Web 2.0 Library 2.0:
Web 2.0 http://tuxlibrary.wikidot.com/gr-library-2-0
wiki: Library 2.0: http://library2-0.wikidot.com/
Michigan Libraries Wiki http://www.mlcnet.org/wiki/
Current Events Blog-Greensboro Public Library, N.C. http://greensborolibrary.wordpress.com/category/current-events/
The Library of Congress' photostream
http://www.flickr.com/photos/library_of_congress/
http://www.loc.gov/rr/print/flickr_pilot.html
http://twitter.com/toraki/
http://www.google.com/ig
Ann Arbor District Library http://www.aadl.org/
Google Book Search http://books.google.com/
Bookspace http://www.hclib.org/pub/bookspace/
http://library2-0.wikidot.com/greeklis
http://library20.ning.com/
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας http://blog.libver.gr/blog/
Βιβλιοθήκη Πάντειου Πανεπιστημίου http://library.panteion.gr/opacial/
University of Pennsylvania Penn Tags http://tags.library.upenn.edu/
Google groups:
http://groups.google.com/group/greek-public-libraries
http://groups.google.gr/group/teeconsproducts
OPAC 2.0
Aquabrowser at the Dallas Independent School District, http://aqua.dallasisd.org/aquabrowser/
Web 2.0 Library 2.0 στο YouTube:
http://www.youtube.com/watch?v=6gmP4nk0EO
http://tuxlibrary.wikidot.com/gr-library-2-0
Μηχανή αναζήτησης ελληνικών ψηφιακών βιβλιοθηκών http://openarchives.gr/
Ανοικτή πρόσβαση για όλους http://www.openaccess.gr/
Συλλογικός Κατάλογος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Ιδρυμάτων http://www.unioncatalog.gr/
Ζέφυρος http://zephyr.lib.uoc.gr/
Αργώ (ΕΚΤ) http://argo.ekt.gr/
Εθνική Βιβλιοθήκη http://www.nlg.gr/
Πολιτιστικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας http://www.potheg.gr/
Θησαυρός Ελληνικών Επιστημονικών Όρων http://thesaurus.lib.ntua.gr:8081/WebTMS/
Ευρωπαϊκή Βιβλιοθήκη http://theeuropeanlibrary.org/
Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη http://www.europeana.eu/portal/
Google Scholar http://scholar.google.gr/
School libraries-net http://www.school-libraries.net/
Australian School Librarians Association http://www.asla.org.au/
Web 2.0 Library 2.0:
Web 2.0 http://tuxlibrary.wikidot.com/gr-library-2-0
wiki: Library 2.0: http://library2-0.wikidot.com/
Michigan Libraries Wiki http://www.mlcnet.org/wiki/
Current Events Blog-Greensboro Public Library, N.C. http://greensborolibrary.wordpress.com/category/current-events/
The Library of Congress' photostream
http://www.flickr.com/photos/library_of_congress/
http://www.loc.gov/rr/print/flickr_pilot.html
http://twitter.com/toraki/
http://www.google.com/ig
Ann Arbor District Library http://www.aadl.org/
Google Book Search http://books.google.com/
Bookspace http://www.hclib.org/pub/bookspace/
http://library2-0.wikidot.com/greeklis
http://library20.ning.com/
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας http://blog.libver.gr/blog/
Βιβλιοθήκη Πάντειου Πανεπιστημίου http://library.panteion.gr/opacial/
University of Pennsylvania Penn Tags http://tags.library.upenn.edu/
Google groups:
http://groups.google.com/group/greek-public-libraries
http://groups.google.gr/group/teeconsproducts
OPAC 2.0
Aquabrowser at the Dallas Independent School District, http://aqua.dallasisd.org/aquabrowser/
Web 2.0 Library 2.0 στο YouTube:
http://www.youtube.com/watch?v=6gmP4nk0EO
http://tuxlibrary.wikidot.com/gr-library-2-0
Δευτέρα 28 Ιανουαρίου 2008
Λήθη
του Λορέντζου Μαβίλη
Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε την πίκρια της ζωής...
Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε την πίκρια της ζωής...
Δευτέρα 14 Ιανουαρίου 2008
"Εν' άλλο βράδυ τον άκουσα να κλαίει δίπλα.
Χτύπησα την πόρτα και μπήκα.
Μου 'δειξε πάνω στο
κομοδίνο
ένα μικρό, ξύλινο σταυρό.
'Είδες -μου λέει- γεννήθηκε η ευσπλαχνία'.
'Εσκυψα τότε το
κεφάλι
κι έκλαψα κι εγώ,
γιατί θα περνούσαν αιώνες
και αιώνες και δε θα 'χαμε να
πούμε τίποτα
ωραιότερο απ' αυτό..."
Χτύπησα την πόρτα και μπήκα.
Μου 'δειξε πάνω στο
κομοδίνο
ένα μικρό, ξύλινο σταυρό.
'Είδες -μου λέει- γεννήθηκε η ευσπλαχνία'.
'Εσκυψα τότε το
κεφάλι
κι έκλαψα κι εγώ,
γιατί θα περνούσαν αιώνες
και αιώνες και δε θα 'χαμε να
πούμε τίποτα
ωραιότερο απ' αυτό..."
Τάσος Λειβαδίτης
Καλή καλύτερη Χρονιά
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)