Έκανε τον σταυρό της η Πολυξένη, τι γίνεται στον κόσμο, πώς αντέχει ο πλανήτης και δεν σκάει σαν το καρπούζι; Σηκώθηκε από την πολυθρόνα της δίπλα στο παράθυρο, πόσα και πόσα τραγούδια, ερωτικά και μη, με το παραθύρι στο σκοτεινό στενάκι, της ήρθε στο μυαλό η μις Τζέιν Μαρπλ, ποια απ' όλες; γέλασε, και βέβαια καμάρωσε που τις θυμόταν όλες, περίπου πέντε, όχι βέβαια με τα ονόματά τους, μόνο την πονηρούτσικη γλυκιά Τζεραλντίν ΜακΓιούαν θυμόταν, μεγάλη βιομηχανία κι αυτή, εθνικό κεφάλαιο της γηραιάς Αλβιώνος, ζήτω η Άγκαθα Κρίστι.
Με την Άγκαθα Κρίστι στον τίτλο μας προσκαλεί η Μάρω Δούκα στο τελευταίο βιβλίο της, καλώντας μας ν΄αναζητήσουμε γιατί «Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι» (Πατάκης, 2025). Ένα ήρεμο, χωρίς εντάσεις και πολλά λόγια, μυθιστόρημα. Ο κύκλος της ζωής, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, τα χρόνια που περνούν, οι μοναξιές και οι ανοχές των ανθρώπων είναι στοιχεία που περιβάλλουν την πλοκή, κι ένα πτώμα που ξεβράζουν τα κύματα στο Σούνιο η αφορμή, ο καμβάς για να κεντήσει την αφήγηση. Πώς σχετίζονται δυο αστυνομικοί, μια εβδομηντάρα κοκέτα, ένας δημοσιογράφος που θέλει να γίνει συγγραφέας και που μοιάζει με ηθοποιό, ένας ταβερνιάρης μόνος, και άλλα πρόσωπα από δίπλα, πού είναι η Μις Μαρπλ, ποια απ΄όλες, και τί ρόλο παίζει η Άγκαθα Κρίστι;
Έχω διαβάσει ελάχιστα αστυνομικά μυθιστορήματα. Εδώ, η σπουδαία Μάρω Δούκα "παίζει" με το είδος έξυπνα, παίζει με τον τίτλο καλύτερα, για να μας πει κάτι άλλο ή για να μας βάλει σε σκέψεις. Έτσι ερμηνεύω το Ζήτω στην Άγκαθα Κρίστι, την ευκαιρία που της έδωσε να γράψει τις καθημερινές ιστορίες των ηρώων της και μας έδωσε να σκεφτούμε μαζί κι εμείς μικρά μεγάλα πράγματα από τη ζωή μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους, την ομορφιά και την ασχήμια που είναι δίπλα μας και τη βλέπουμε ή δεν τη βλέπουμε.
Πήγε και στην τουαλέτα, η πρώτη κίνησή της πάντα να κοιταχτεί στον καθρέφτη, τρόμαξε όπως είδε το πρόσωπό της, αναμαλλιάρα, ωχρή, με τσίμπλες στα μάτια.
Κι έπιασε αμέσως δουλειά, νίφτηκε και τρίφτηκε με κρύο νερό, και στη στιγμή ροδίσανε τα μάγουλά της, σκέφτηκε να βαφτεί, αλλά το θεώρησε εξεζητημένο, αν εμφανιζόταν ο Κώστας ξαφνικά, θα την περνούσε για τρελή κοκέτα. Ε, και; Και τρελή είναι και κοκέτα, πώς αλλιώς θα είχε επιβιώσει;
Και τα χρόνια όπως περνούν κάνουν τους ανθρώπους να γίνονται ανεκτικοί, να ηρεμούν, να μεστώνουν κι άλλο:
Πολυξένη, όταν μεγαλώνει ο άνθρωπος, όσο πιο πολύ απαλλάσσεται από τους εγωισμούς, τόσο πιο εύκολα αντιμετωπίζει τις δυσκολίες που τον περιμένουν, κατάλαβέ το.
Δεν χάνει ευκαιρία η συγγραφέας, πάντα με πολιτικές και κοινωνικές ευαισθησίες και που θαρρετά παρεμβαίνει με τις απόψεις και τους προβληματισμούς της, να βάζει τους ήρωες και τις ηρωίδες της να σκέφτονται και πέρα από τη μικροϊστορία της πλοκής, όπως στο πρώτο απόσπασμα ή όπως εδώ:
Η καλημέρα στο εξής μεταξύ τους ήταν εκ των ων ουκ άνευ, είχαμε κάνα νέο, ρωτούσε ο ένας τον άλλον, τι διαβάσατε στις εφημερίδες;
Και για πρώτη φορά ο κυρ Κώστας κατάλαβε ότι ο άνθρωπος είναι έρμαιο της πληροφόρησης, ό,τι θέλουν μας λένε κι ό,τι θέλουν το θάβουν, το αποσιωπούν. Μέγα παράδειγμα το έγκλημα των Τεμπών.
Μικρές τρυφερές ανθρώπινες σκηνές περνούν από τις σελίδες του βιβλίου, δείγματα ενσυναίσθησης και μάρτυρες της γλυκιάς τρυφερότητας κι αγάπης που τρέφει η συγγραφέας για τους ανθρώπους, και κυρίως αυτούς που είναι πονεμένοι, κυνηγημένοι, αδικημένοι.
Ο άντρας της Ευανθίας, είναι μπογιατζής, Κούρδος, δαρμένος από τη ζωή: Αλή τον έλεγε, ο Αλή μου και ο Αλή μου, τον πονώ, χρόνια έχει να δει τη μάνα του, θα πεθάνει η μάνα του και δεν θα τη φιλήσει, βάσανα, κύριε Κώστα, έλεγε η Ευανθία, δεν είναι κακός, έχει νεύρα μόνο, αγαπάει τα πουλάκια, έχουμε πολλά κλουβιά με πουλάκια εμείς, καναρίνια, παπαγαλάκια, καρδερίνες, δέκα κλουβιά έχουμε στο μπαλκονάκι μας, παράδεισος.
Θ' αποφύγω πολλές σκέψεις μου και δεν θα γράψω άλλα για το αφηγηματικό παιχνίδι της συγγραφέα, όπως το 'νιωσα διαβάζοντας το βιβλίο, ας μη χαλάσω την ευχαρίστηση και την περιέργεια της ανάγνωσης, άλλωστε, είναι ή δεν είναι αστυνομικό, μια Μις Μαρπλ και μια Άγκαθα Κρίστι κάπου τριγυρνά στις σελίδες του...
Θ' αναζητήσω περισσότερα για την Πολυξένη και την Ηγησώ, δυο γυναίκες από τη μυθολογία που το όνομά τους έδωσε η Δούκα σε δυο γυναίκες της ιστορίας.
| ||||||
Ο ασπάλαθος (ή ασπάλαρθος, ασπάλαθρος στην Κρήτη). Πηγή φωτογραφίας: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Calicotome_villosa3.JPG Θα σταθώ όμως στον φυσικό χώρο που έστησε την ιστορία της η Μάρω Δούκα, στο Σούνιο, που αγαπά και περιγράφει με όμορφες εικόνες, που βρίσκει συμβολισμούς (σαν τον Αιγέα) και διαδρομές από τον Πλάτωνα μέχρι το Σεφέρη: Πολύ την τραβάει αυτός ο χώρος, οι ασπάλαθοι με τα κίτρινα λουλουδάκια και τα αγκαθερά κλαδιά, σπαλαθιές θυμόταν να τις λένε, ασπαλάθους επικράτησε να τις αποκαλούν οι γραμματιζούμενοι, σελίδες και σελίδες είχαν γραφτεί για το τελευταίο ποίημα «Επί ασπαλάθων» του Γιώργου Σεφέρη. Κι έγινε χάρη στον Πλάτωνα, και από τον Πλάτωνα στον Σεφέρη, ο ακανθωτός ασπάλαθος, ο πανέμορφος θάμνος που θα καταξεσκίζει εις τους αιώνας των αιώνων τους τυράννους. Και πάλι παρεμβαίνοντας, δεν διάλεξε τυχαία την αναφορά στο τελευταίο ποίημα του Σεφέρη που κι αυτό βασίζεται σε περικοπή από την Πολιτεία του Πλάτωνα, για ν' αναφερθεί στους ασπαλάθους, τους αγκαθωτούς θάμνους που πάνω του έσερναν τους τυράννους «εἷλκον παρὰ τὴν ὁδὸν ἐκτὸς ἐπ’ ἀσπαλάθων κνάμπτοντες, καὶ τοῖς ἀεὶ παριοῦσι σημαίνοντες ὧν ἕνεκά τε καὶ ὅτι εἰς τὸν Τάρταρον ἐμπεσούμενοι ἄγοιντο», εξηγώντας κάθε φορά στους περαστικούς γιατί το έκαναν αυτό και ότι τους πήγαιναν να τους ρίξουν στον Τάρταρο. Γράφει ο ποιητής: Ήταν ωραίο το Σούνιο τη μέρα εκείνη του Ευαγγελισμού [...] Έτσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του ο Παμφύλιος Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος.
| ||||||
