Τετάρτη, 5 Φεβρουαρίου 2014

Δημόσιες βιβλιοθήκες και προϋποθέσεις για μια αριστερή πολιτική: συμβολής στο διάλογο συνέχεια...



Είναι πολύ ενθαρρυντικό που γίνεται λόγος για τις βιβλιοθήκες και θα ήταν πολύ χρήσιμο να είχε ανοίξει πλατύτερα ένας διάλογος, αντί να βρισκόμαστε στη θέση να κρίνουμε (απ' έξω και θετικά ή αρνητικά) πράγματα που ήδη γίνονται. Οι συζητήσεις για τις βιβλιοθήκες έχουν ξεκινήσει τον τελευταίο καιρό με πρωτοβουλία του Τμήματος Πολιτισμού του Σύριζα σε συνδυασμό με τις συζητήσεις για το ΕΚΕΒΙ και γενικότερα για το βιβλίο και την πολιτική προάσπισής του. Έχουν πολύ ενδιαφέρον και είναι κρίμα που δεν έχει υπάρξει η ανάλογη συμμετοχή από χώρους που θα ήταν αναμενόμενο να έχουν παρουσία (βιβλιοθηκών, εκπαίδευσης κτλ.). Βέβαια, αυτό σε καμία περίπτωση δεν υποβιβάζει τη συμβολή που είχαν στις συζητήσεις τόσο οι εκπρόσωποι της Ένωσης Βιβλιοθηκονόμων (που πολύ εμπεριστατωμένα παρουσίασαν την κατάσταση και τις θέσεις για μια Εθνική Πολιτική Βιβλιοθηκών που έχουν ήδη από ετών επεξεργαστεί), όσο και οι άλλοι ομιλητές (κύρια συγγραφείς, οι οποίοι παρουσίασαν τη θετική τους εμπειρία από τις βιβλιοθήκες).

Βέβαια, οι συζητήσεις αυτές επικεντρώθηκαν κύρια στις δημόσιες / δημοτικές βιβλιοθήκες (τις λαϊκές), πράγμα που έχει και μεγαλύτερη συνάφεια με το γενικότερο θέμα των συζητήσεων γύρω από το βιβλίο. Δεν μπορούν όμως να καταλήξουν σε γενικότερα συμπεράσματα για την Εθνική Πολιτική Βιβλιοθηκών αν δεν ανοίξουν (στο χώρο του Σύριζα, επειδή αναφέρομαι σε αυτό το γύρο συζητήσεων εδώ, αλλά και γενικότερα) οι συζητήσεις συνολικά. 

Δηλαδή, τι γίνεται, πώς γίνεται τώρα και πώς πρέπει να γίνεται. Για τις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες, έγινε μια σχετική προβολή την περίοδο κινητοποίησης των διοικητικών του Πανεπιστημίων, όμως, τώρα πώς πορεύονται; Τι γίνεται με τις ερευνητικές, υπάρχουν, χρειάζονται; Στα νοσοκομεία, ξέρουμε ότι κι εκεί κάτι κινείται (ή.. θα έπρεπε να κινείται); Για τις σχολικές, ακούγονται πολλά για το παρελθόν, τώρα τι λέμε; Για τις ειδικές (τι είναι αυτό πάλι;); Για την Εθνική; Να γίνει μια μεγάλη Δημόσια Βιβλιοθήκη; Και λοιπόν; Είναι Εθνική; Και τι κάνει μια Εθνική; Και τι κάνουν οι βιβλιοθήκες; Και τι έχουν κάνει μέχρι τώρα στην Ελλάδα; Ήταν ανύπαρκτες; Και το προσωπικό τους; Και η εκπαίδευσή τους; Και τί λένε για όλα αυτά οι εκπαιδευτικοί; Και τι κάνουν τα ιδρύματα (Νιάρχου, Ωνάση, Μποδοσάκη, Λάτση κτλ.); Και πώς εννοούμε τη λειτουργία της λαϊκής βιβλιοθήκης σήμερα; Και τι γίνεται με τα πνευματικά δικαιώματα και με το ηλεκτρονικό βιβλίο και με τη συντονισμένη αξιοποίηση του αρχειακού πλούτου;

Έχω ήδη εκφράσει κάποιες (απλουστευτικές για κάποιους) σκέψεις μου σε προηγούμενη ανάρτηση. Θα ήθελα εδώ να παραθέσω μερικά σημεία καλοπροαίρετης συμβολής  και συμπλήρωσης στο κείμενο του Άρη Μαραγκόπουλου που δημοσιεύτηκε στη χθεσινή Αυγή (αφού βέβαια παρατηρήσω ότι είναι από τους ένθερμους υποστηρικτές και γνώστες αυτού που ονομάζουμε ζητήματα γύρω από το βιβλίο και τις βιβλιοθήκες).

Κατ' αρχάς, συμφωνώ με την κριτική που κάνει στη φιλοσοφία του Future Library με τα Media Labs (να προσθέσω εδώ την παρατήρηση σχετικά με τη χρήση αγγλικών όρων, ένα επίσης σοβαρό θέμα για μένα, και που δεν αφορά βέβαια μόνο το εν λόγω Ίδρυμα, αλλά διαπερνά όλους τους χώρους, και του βιβλίου, βλέπε π.χ. περιδικά Athens Review of Books, Books' Journal, αλήθεια δεν μπορούσαν να δώσουν ελληνικούς τίτλους;). Χωρίς να παραγνωρίζω την αναγκαιότητα και τέτοιων δράσεων και ότι οι βιβλιοθήκες και διεθνώς παίζουν πλέον και τέτοιους ρόλους, αυτό που φοβάμαι ότι καλλιεργείται είναι η λειτουργία της βιβλιοθήκης με αυτούς τους ρόλους και μόνο, δηλαδή ως χώροι και ως τόποι αναψυχής, ψυχαγωγίας, ίσως και διασκέδασης. Όμως, αυτό μπορεί να γίνει και από/σε άλλους χώρους και τόπους, ενώ κάποια έστω στοιχεία από τις λειτουργίες των βιβλιοθηκών δεν μπορούν να γίνουν αλλού (ή μήπως κάνω λάθος;). Από την άλλη βέβαια, με το πρόγραμμα αυτό, οι βιβλιοθήκες που συμμετέχουν βγήκαν στο προσκήνιο, έγιναν γνωστές στις τοπικές κοινωνίες, εκτιμήθηκαν ίσως από τις δημοτικές αρχές (αρκεί να μην αποτελέσουν ... αφορμές προεκλογικής εκμετάλλευσης), δέχτηκαν και δέχονται μεγάλο αριθμό επισκεπτών στα προγράμματά τους (και μάλιστα παιδιών και νέων ανθρώπων). Αναρωτιέμαι όμως, πολλά από αυτά δεν θα μπορούσαν να τα κάνουν έτσι κι αλλιώς οι βιβλιοθήκες; Μήπως έτσι κι αλλιώς ο ρόλος τους δεν είναι η επαφή με τις κοινότητες, η ενημέρωση, η διάδοση της γνώσης, κατά μία έννοια και η μάθηση; Μήπως ο τονισμός των συγκεκριμένων δράσεων σχετίζεται και με μια ευκολία ή με μια αλλαγή ρόλων για το προσωπικό τους; Πάντως, η λειτουργία και η χρήση της βιβλιοθήκης (που δεν την έχουμε μάθει στην Ελλάδα) έχει κι άλλα στοιχεία πέραν της εικόνας της "πρωτοπορίας" και του πανηγυριού που (καμιά φορά, όχι πάντα) δίνεται. Και δεν τοποθετούμαι έτσι από διάθεση αντιπαράθεσης, αλλά από άποψη ιδεολογική και επιστημονική. Οι βιβλιοθήκες μπορούν ν' αποτελέσουν τον τρίτο τόπο (Third Place) ή το δημόσιο χώρο (Public Space), όπως το διατυπώνουν γνωστοί θεωρητικοί σχετικά με την αξιοποίηση του χώρου και του χρόνου των ανθρώπων. Το ζήτημα είναι να δούμε και πώς αξιοποιούμε το χώρο και το χρόνο μας οι άνθρωποι.

Συνεχίζοντας στις προτάσεις του Άρη Μαραγκόπουλου για το "τι να κάνουμε". Η αλήθεια είναι ότι σε μια πολιτική δημόσιων/δημοτικών βιβλιοθηκών δεν μπορεί να μπει ως κανόνας η απόκτηση κάθε νέου βιβλίου από όλες τις βιβλιοθήκες! Η πολιτική προσκτήσεων ανήκει στις βιβλιοθήκες τις ίδιες και υπάρχουν κριτήρια (εξάλλου, πέραν αυτού και πέραν του οικονομικού ζητήματος, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το πρόβλημα του φυσικού χώρου - αν εννοούσε έντυπα βιβλία, αλλά και τις δυνατότητες χρήσης ηλεκτρονικών βιβλίων). Από την άλλη, η δημιουργία κουλτούρας ανάγνωσης απαιτεί κινητοποίηση σε πολύ μεγάλο βαθμό του χώρου της εκπαίδευσης (σε συνεργασία με τους φορείς των βιβλίων και των βιβλιοθηκών). Πού είναι αυτός; Επίσης, απαιτείται δημιουργία κουλτούρας χρήσης των βιβλιοθηκών, και αυτών που υπάρχουν και που είναι δανειστικές και που έχουν ανοιχτή πρόσβαση στα βιβλιοστάσια (και που αν δεν το κάνουν - είτε δημόσιες/δημοτικές, είτε ακαδημαϊκές ή άλλες - να το καταγγείλουμε). Και υπάρχουν οι βιβλιοθήκες που είναι και δανειστικές και που προσπαθούν. Από κει και πέρα, η πρόταση για δημιουργία Δικτύου έπεται, δεν είναι αυτοσκοπός. Το Δίκτυο χρειάζεται για να επικοινωνήσουν οι βιβλιοθήκες μεταξύ τους και με τους χρήστες τους. Ομολογώ, δεν καταλαβαίνω πώς έχει κοστολογηθεί αφού δεν έχει οριστεί τι και πώς θα είναι αυτό το Δίκτυο. 

Σχετικά με τις συζητήσεις για τις βιβλιοθήκες στο πλαίσιο των συζητήσεων για το βιβλίο, φοβάμαι ότι εκ των πραγμάτων, η κουβέντα θα γίνεται κύρια γύρω από την απόκτηση βιβλίων, δηλαδή γύρω από τις σχέσεις των εκδοτών με τις βιβλιοθήκες. Καθόλου αμελητέο ως αντικείμενο, όμως δημιουργεί και "κινδύνους" που θα σχετίζονται με την καθόλα αναμενόμενη και επιτρεπτή επιθυμία των εκδοτών να πουλήσουν. Θα έλεγα ότι η συζήτηση πρέπει να γίνεται ξεχωριστά, να ανοίξει (και από το Σύριζα, πέραν του χώρου του Πολιτισμού και στους χώρους της παιδείας, της έρευνας, της τεχνολογίας, της οικονομίας), να (επιδιωχθεί να) συμμετέχουν και οι άλλοι εμπλεκόμενοι / αρμόδιοι / ενδιαφερόμενοι φορείς. 

Και πάντως, η καλοπροαίρετη συζήτηση, χωρίς ετικέτες και χωρίς επιθέσεις, μάλλον καλό κάνει στη δημοκρατία μας. Οι συζητήσεις που γίνονται αυτό τον καιρό κινούνται σε αυτή την κατεύθυνση και απαντώντας σε παλιότερο σχόλιο για την Αριστερά που μόνο κουβεντιάζει, θέλω να πιστεύω ότι θα βρεθεί στη θέση να μπορεί να κάνει και πράξεις. Ε, κι ο χώρος των βιβλιοθηκών πρέπει να είναι ένας προνομιακός της χώρος, έτσι το βλέπω προσωπικά και ξέρω πως δεν είναι καθόλου ούτε απλό ούτε απλοϊκό το θέμα...

6 σχόλια:

  1. Αγαπητή κ. Τοράκη πολύ σωστές οι παρατηρήσεις σας. Όταν μιλώ για την μέσω ενός δικτύου διανομή της 1ης έκδοσης κάθε βιβλίου: Πρώτον, το θέτω λίγο «προβοκατόρικα» για να δείξω ότι ΑΚΟΜΑ κι αυτό θα μπορούσε, στην ιδανική συνθήκη, να συμβαίνει. Δεύτερον, πράγματι η 1η έκδοση θα μπορούσε να παρέχεται σε 200 οργανωμένες (δανειστικές εννοείται) βιβλιοθήκες της χώρας. Εγώ, στην ομιλία μου τόνισα επίσης ότι και ένα ψηφιακό αντίτυπο (επί πέντε κλειδωμένες εκδόσεις του) θα έπρεπε να δίνεται σε ίδιο αριθμό βιβλιοθηκών αλλά εδώ οι εκδότες φοβούνται, το γνωρίζω. Σε όλα τα άλλα συμφωνώ. Τέλος το κόστος της φρεγάτας το ανέφερα επίσης ειρωνικά: θεωρώντας δηλ. ότι δεν είναι απαγορευτικό το κόστος συγκρότησης ενός Δικτύου που θα κρατά σε διαρκή αλληλεγγύη και διάδραση την ανάγνωση στη χώρα. Αλλά ως προς αυτό χρειάζεται μεγάλη ανάλυση. Θα τα ξαναπούμε, ελπίζω. Να είστε καλά, Άρης Μαραγκόπουλος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κύριε Μαραγκόπουλε, ευχαριστώ για την άμεση παρέμβαση και το εκτιμώ ιδιαίτερα, εξάλλου αυτός ήταν και ο λόγος της δικής μου έκθεσης. Αντιλαμβάνομαι τις απαντήσεις και συμφωνώ ότι χρειάζεται ανάλυση. Να είστε καλά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Πολύ συνοπτικά να παρατηρήσω ότι τα Media Labs αποτελούν μέρος μιας "παραδοσιακής" βιβλιοθήκης που λειτουργούσε και συνεχίζει να λειτουργεί, αν λαμβάνουμε το μέρος αντί του όλου προφανώς το συμπέρασμα μπορεί να είναι επισφαλές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Συμφωνώ, αγαπητέ Σπύρο, ότι εξετάζοντας μόνο το μέρος έναντι του όλου μπορεί να βγάλουμε επισφαλή συμπεράσματα. Από την άλλη όμως, μπορούμε και μόνο του αυτό το μέρος να το δούμε και να το συζητήσουμε, δεν νομίζεις; Αλλά και το όλον να συζητήσουμε, αν δηλαδή όντως είναι και λειτουργεί όπως λες, ή τέλος πάντων, αν είναι και λειτουργεί όπως θα έπρεπε.
    Και γιατί είναι κακό να δούμε ποιος τα ορίζει όλα αυτά; Σε αυτό το πλαίσιο επικαλούμαι και την ανάγκη ύπαρξης μιας (εθνικής ή όπως αλλιώς ονομαστεί) πολιτικής. Όμως, το ζήτημα δεν είναι αυτά καθαυτά τα λεγόμενα "Media Labs", και μάλιστα απομονωμένα από το όλο πλαίσιο όπως το θίγω και στο κείμενό μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Η μόνη περίπτωση να επωφεληθούν οι βιβλιοθήκες από κάποια κρατική πολιτική είναι από μια πολιτική για μια εκπαίδευση που χρειάζεται βιβλιοθηκες. Ανάλογα με το τι χρειαζόμαστε τις βιβλιοθήκες θα βρούμε τις λύσεις ενός δικτύου βιβλιοθηκών, πολιτικής ανάπτυξης συλλογής, κλπ. θα προκύψει μια πολιτική για τις βιβλιοθήκες που θα έχει συνοχή, συνέπεια και διάρκεια.

    Μια διαφορετική πολιτική για τη δημόσια εκπαίδευση θα αλλάξει τη θέση των βιβλιοθηκών ως δημόσιου χώρου.

    Μέχρι τότε χρειαζόμαστε βιβλιοθήκες, βιβλιοθήκες που θα λειτουργούν σε αυτές τις συνθήκες, που πρέπει να κάνουν κάτι περισσότερο και κάτι διαφορετικό από αυτό που κάνουν σήμερα. Κι αυτό το σήμερα ελπίζουμε ότι είναι ένα μεταβατικό στάδιο. Νομίζω ότι μέχρι εδώ μάλλον συμφωνούμε.

    Σε κάποιο σημείο λέτε ότι διεθνώς παίζουν και αυτούς τους ρόλους αλλά υπάρχει κίνδυνος να περιοριστούν σε αυτούς. Πραγματικά υπάρχει αυτός ο κίνδυνος όμως στην Ελλάδα τώρα κάνουμε τα πρώτα βήματα, τι νόημα έχει να λέμε μην περπατάς γιατί μπορεί να πέσεις;

    Όπως και νάχει, είναι ενθαρρυντική όλη αυτή η συζήτηση, είναι η πρώτη φορά που ένα κόμμα ανοίγει αυτή τη συζήτηση αντί να λέει προεκλογικά ερωτόλογα, και άλλη μια φορά ψάχνω να βρω τις απόψεις και τους προβληματισμούς αυτών που διευθύνουν τις βιβλιοθήκες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δεν είναι μόνο ότι συμφωνώ μαζί σου σε όλα Σπύρο, αλλά και χαίρομαι για το τελευταίο κομμάτι του σχολίου σου (χωρίς άλλο σχόλιο από μένα).
    Όσο για την αποστροφή "μην περπατάς γιατί μπορεί να πέσεις", κάθε άλλο βέβαια, το μοντέλο όμως ποιο είναι;
    Και βέβαια επίσης, η δημόσια εκπαίδευση και η συμβολή της είναι το ζητούμενο. Και η κρατική πολιτική, αλλά και η γενικότερη αντίληψη ότι έτσι πρέπει να είναι.
    Και αφιερωμένο σε όσους πρέπει αυτό που λες "πολιτική για μια εκπαίδευση που χρειάζεται βιβλιοθηκες". Έχει πολλούς αποδέκτες αυτό!

    ΑπάντησηΔιαγραφή